Astronomy - Astrophotography - Ερμής (Mercury)

Ερμής (Mercury)

Κωνσταντίνος Κ. Ράμμος (20/9/2009)

Ο Ερμής είναι ο πρώτος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος και ο πλησιέστερος στον Ήλιο. Με διάμετρο μόλις 4.879,4 km, είναι ο μικρότερος πλανήτης στο ηλιακό σύστημα (ο Πλούτωνας υποβιβάστηκε σε πλανήτη νάνο) και δεν έχει κανένα δορυφόρο.

Για τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους ο Ερμής εκτός απο γιός του Δία, ήταν ο θεός του εμπορίου αλλά παράλληλα ήταν και ο αγγελιοφόρος των θεών. Καθώς η κίνηση του πλανήτη στον ουρανό ήταν γρηγορότερη από οποιονδήποτε άλλο πλανήτη (λόγω της πολύ κοντινής απόστασής του από τον Ήλιο), πήρε το όνομα Ερμής. Λόγω του ότι εμφανίζονταν και από τις δυο πλευρές του Ήλιου οι Αρχαίοι Έλληνες νόμιζαν ότι πρόκειται για δύο διαφορετικούς πλανήτες και είχαν δώσει δυο ονόματα. Το απόγευμα τον αποκαλούσαν Ερμή, ενώ το χάραμα Απόλλωνα (προς τιμήν του θεού Ήλιου). Τον 5ο αιώνα π.Χ. ο Πυθαγόρας είναι ο πρώτος ο οποίος διατυπώνει ότι ο Απόλλωνας και ο Ερμής κάποτε ήταν ο ίδιος πλανήτης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι την 3η χιλιετία π.Χ. ο Ερμής ήταν γνωστός και στους Σουμέριους στη Μεσσοποταμία, οι οποίοι του είχαν δώσει το όνομα Ubu-idim-gud-ud.
Το 1610 ο Ιταλός αστρονόμος Γαλιλαίος Γαλιλέι επιχείρησε την πρώτη παρατήρηση του Ερμή χρησιμοποιώντας τηλεσκόπιο.
Όπως και οι άλλοι πλανήτες έτσι και ο Ερμής κινείται σε ελλειπτική τροχιά. Έτσι, η απόσταση του απο τον Ήλιο μεταβάλλεται συνεχώς. Το Περιήλιο του, δηλαδή το σημείο στο οποίο βρίσκεται στη μικρότερη απόσταση από τον ήλιο, είναι 46.001.272 km (0,3074995 AU), ενώ το αφήλιο του είναι 69.817.079 km (0,4666984 AU) και είναι το σημείο στο οποίο βρίσκεται στη μεγαλύτερη απόσταση από τον Ήλιο. Συνοπτικά μπορούμε να πούμε ότι η μέση απόστασή του από τον Ήλιο είναι 57.909.175 km (0,39 AU περίπου).

______

Η τροχιά του Ερμή κάνει γωνία περίπου 7° σε σχέση με την εκλειπτική, ενώ η κλίση του άξονα του είναι μόλις 0,01° (αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχουν εποχές στον πλανήτη).

Η περιστροφή γύρω απο τον άξονά του είναι είνα πολύ αργή και χρείαζεται 58,7 γήινες μέρες. Με άλλα λόγια μια μέρα του Ερμή είναι 58,7 γήινες μέρες. Αντίθετα η κίνηση του γύρω απο τον Ήλιο είναι πολύ γρήγορη και ολοκληρώνει μια πλήρη περιφορά σε 88 γήινες μέρες (Ένα έτος Ερμή)

Ο Ερμής μοιάζει πάρα πολύ με τη σελήνη και η επιφάνεια του είναι γεμάτη κρατήρες, οι οποίοι έχουν σχηματιστεί από πολλές συγκρούσεις από αστεροειδείς και κομήτες περίπου 3,8 δισ. χρόνια πριν. Εκτός από πολλούς κρατήρες όμως, ο Ερμής και έχει και τεράστιες πεδιάδες, κάτι το οποίο μας δείχνει ότι υπήρχε έντονη ηφαιστιακή δραστηριότητα. Ο μεγαλύτερος κρατήρας είναι ο Caloris, ο οποίος έχει διάμετρο 1300km και ο δεύτερος μεγαλύτερος κρατήρας είναι ο Μπετόβεν με διάμετρο 643km.

_________

Η ατμόσφαιρα του πλανήτη είναι σχεδόν ανύπαρκτη, κάτι το οποίο τον κάνει πολύ ευάλωτο στον ηλιακό άνεμο και στους μετεωρίτες οι οποίοι δε βρίσκουν καμία αντίσταση στην είσοδό τους στον πλανήτη. Η σύνθεση της λίγης αυτής ατμόσφαιρας του Ερμή αποτελείται από : 31,7% Ποτάσιο, 24,9% Νάτριο, 9,5% Ατομικό Οξυγόνο, 7% αργό, 5,9% Ήλιο, 5,6% Μοριακό Οξυγόνο, 5,2% Άζωτο, 3,6% Διοξείδιο του Άνθρακα, 3,4% Νερό και 3,2% Υδρογόνο.

Στην επιφάνειά του τώρα, κατά τη διάρκεια της ημέρας του και όταν αυτός βρίσκεται κοντά στον Ήλιο (Περιήλιο), η θερμοκρασία στην επιφάνειά του μπορεί να φτάσει ακόμα και τους 473°C, ενώ τη νύχτα μπορεί να πέσει στους -183°C. Αυτή η μεγάλη απόκλιση της θερμοκρασίας κατατάσσει τον Ερμή ως τον πλανήτη με τη μεγαλύτερη διαφορά θερμοκρασίας στο Ηλιακό μας Σύστημα.

Το μαγνητικό πεδίο τώρα του Ερμή είναι αρκετά ασθενέστερο από αυτό της Γής (μόλις το 1% σε ισχύ σε σχέση με τη Γή). Το μαγνητικό πεδίο δημιουργείται από τον πυρήνα του, ο οποίος πιστεύεται ότι αποτελεί το 40% του συνολικού όγκου του Ερμή. Η αποστολή του Mariner 10, μετά απο πολλά πειράματα που πραγματοποίησε, διαπίστωσε ότι ο Ερμής αποτελείται κατά 65% περίπου από μέταλλα και κατά το υπόλοιπο 35% από πυριτικά πετρώματα. Ο πυρήνας του τώρα, θεωρείται ότι αποτελείται κυρίως από λιωμένο σίδηρο και τον περιβάλει ένας μανδύας, ο οποίος αποτελείται κυρίως απο πετρώματα με βάση το πυρίτιο. Πάνω από το μανδύα είναι ο φλοιός, ο οποίος μοιάζει αρκετά με αυτόν της σελήνης και αποτελείται κυρίως απο πυριτικά άλατα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο εξωτερικός φλοιός του Ερμή συνεχίζει να συστέλλεται για τα τελευταία 500.000.000 χρόνια. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να έχει δυναμώσει αρκετά ώστε να σταματήσει το μάγμα από τον πυρήνα του να φτάσει στην επιφάνειά του. Έτσι έβαλε ένα τέλος στη γεωλογική δραστηριότητά του. Άλλωστε, σε περίπτωση που υπήρχε γεωλογική δραστηριότητα στην επιφάνειά του θα έπρεπε πολλοί απο τους κρατήρες του να είχαν σβήσει, κάτι το οποίο δεν έχει συμβεί. Έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, η επιφάνειά του είναι πολύ παλιά.

Αυτό που έχει αρκετό ενδιαφέρον είναι ότι στον Ερμή είναι δυνατόν να υπάρχουν περιοχές με πάγο! Αυτές οι περιοχές βρίσκονται σε κρατήρες στους πόλους του Ερμή. Λόγω της κλίσης του άξονά του, που όπως είπαμε είναι μόνο 0,01%, στα βάθη αυτών των κρατήρων υπάρχει μόνιμη σκιά και είναι δυνατόν να έχει δημιουργηθεί στρώμα πάγου ο οποίος είτε δημιουργήθηκε από ατμό που εκλύθηκε από το εσωτερικό του πλανήτη ή από συγκρούσεις με κομήτες και αστεροειδείς.
Η τροχιά του Ερμή είναι πολύ πιο κοντά στον Ήλιο απο ότι η τροχιά της Γής. Έτσι για να μπορέσουμε να τον παρατηρήσουμε με κυάλια ή τηλεσκόπιο θα πρέπει να κοιτάξουμε πολύ κοντά στον ήλιο. Οπότε η καλύτερη ώρα για παρατήρηση του Ερμή είναι στη δύση του Ήλιου, όπου μπορεί να φανεί χαμηλά στον ορίζοντα, ή λίγο πριν από την ανατολή του Ήλιου. Τέλος ο Ερμής έχει φάσεις όπως και η σελήνη και αυτό οφείλεται στο ότι είναι εσωτερικός πλανήτης. Οι φάσεις αυτές μπορούν να παρατηρηθούν με τηλεσκόπιο όπως και οι αλλαγές στο μέγεθος του δίσκου του καθώς ο πλανήτης μας πλησιάζει και στη συνέχεια απομακρύνεται πάλι.